Voedselverpakkingen drukken
Dagelijks bezoek ik vanuit mijn rol binnen VIGC drukkerijen, waar gemotiveerde mensen met heel veel kennis, passie en ervaring aanwezig zijn. Het drukwerk dat gemaakt wordt, is verder ook nog eens heel erg gevarieerd en divers. Ik zie – en vind het ook niet meer dan normaal – dat drukkerijen hun klanten graag zoveel mogelijk verschillende soorten drukwerk zelf willen kunnen aanbieden.
Zeker nu voor verpakkingen nog meer in de richting van papier en karton wordt gekeken, wordt de vraag voor kleine oplages steeds relevanter. Verschillende type drukkerijen kunnen dit druktechnisch vandaag de dag dan ook perfect aanbieden. De moeilijkheid is dat zowel de opdrachtgever als de uitvoerder van het drukwerk vaak niet voldoende geïnformeerd is over de wettelijke voorwaarden en regelgeving met betrekking tot voedingsverpakking.
Een voorbeeld kan een lokale chocolatier zijn. Hij is pas opgestart en heeft veel kennis over chocolade maar niet noodzakelijk over verpakkingen. Hij zal dan de lokale drukker aanspreken – die ook niet gewend is voedselverpakkingen te produceren – want hij heeft een ‘mooie verpakking’ nodig.
Verpakkingsdrukkerijen, labeldrukkers, flexodrukkers, die al een tijd actief zijn in het bedrukken van voedselverpakking zijn van hun kant heel goed op de hoogte van de uitdagingen die dit soort drukwerk met zich meebrengt.
Gelukkig, want in het verleden zijn er al wel eens problemen geweest met verpakkingen en voedselveiligheid. De case die ik het meest onthouden heb is deze van de babymelk, waarin door ongewenste migratie vanuit de inkt, ITX werd aangetroffen in he product en waardoor miljoenen liters melk moesten worden teruggeroepen en vernietigd.
Om zulke schandalen te vermijden, zijn verpakkingsdrukkerijen hierop ondertussen helemaal georganiseerd. Ze zijn dan ook in het bezit van een BRC-certificaat, dat hen in staat stelt aan te tonen dat ze verpakkingen produceren, die voldoen aan de wettelijke verplichtingen (, gekoppeld aan een GMP (Good manufacturing Practice) met een kwaliteitscontrolesysteem en voldoende documentatie. Deze wettelijke verplichtingen zijn o.a. voedselveiligheid-, gevaren- en risicoanalyse, traceerbaarheid en hygiënisch werken met aangepaste maatregelen op gebied van werkkledij en verlichting, informatieregistratie, kwaliteitsmanagement,.. Die documentatie waar men van spreekt is bijvoorbeeld traceability grondstoffen, material data sheet, verklaring van overeenstemming of DOC, enz.
Deze bedrijven laten ook vaak migratietesten doen en doen beroep op gespecialiseerde kennisorganisaties zoals bv Pack4Food of IBE-BVI om hen hierbij te helpen. Ze weten immers dat de actuele EU-wetgevingen met betrekking tot verpakkingen voor voedingscontactmaterialen vrij complex zijn. Ze zorgen ervoor dat ze de nieuwe ontwikkelingen en de mogelijke veranderende wetgevingen op de voet blijven volgen. Als er zich ooit een probleem voordoet, zijn ze voorbereid op eventuele recalls vanuit de markt. Ze hebben hiervoor procedures uitgewerkt en getest.
Voor een drukker, die plots een vraag krijgt om een verpakking te gaan drukken, waarvan het in eerste instantie niet altijd even duidelijk is wat de exacte eindtoepassing van het drukwerk zal zijn, is het altijd wel heel moeilijk:
- Wanneer is er sprake van ‘voedingscontact’?
- Wat betekent functionele barrière?
- Welke materialen kunnen fungeren als functionele barrière?
- Wanneer moet ik overschakelen naar specifieke grondstoffen goedgekeurd voor voedselverpakking?
- Welk drukwerk mag en kan ik zelf aanbieden?
Vaak is het zelfs al opletten bij heel eenvoudig drukwerk zoals bijvoorbeeld:
- een papiertje dat bij pralines in een doosje wordt verpakt
- het bedrukken van de binnenkant van een verzenddoosje waar snoepjes of gebak los in komen
- labels voor voedingsproducten
- een stickertje op fruit of kaas
- of placemats die op de tafels komen in een restaurant.
Welk drukwerk is ‘bestemd om met levensmiddelen in contact te komen’? Deze vraag is op zich al niet zo eenvoudig te beantwoorden. Vanaf het moment dat er geen echte functionele barrière is tussen voeding en het drukwerk is er in principe al spraken van ‘contact’ ook al is dat niet meteen ‘direct’. Het is dan ook aangewezen met de nodige voorzichtigheid dit type van drukwerk te produceren.
Er bestaat helaas nog steeds geen duidelijk afgelijnde regelgeving en op dit moment wordt de Europese kaderverordening 1935/2004 gevolgd. Deze stelt dat iets, dat bedoeld is om rechtstreeks of onrechtstreeks in contact te komen met voeding, geen migratie mag tonen waardoor:
- Het gevaarlijk kan zijn voor de gezondheid.
- Het de voeding onaanvaardbaar kan veranderen van samenstelling.
- Het de geur, kleur of smaak kan veranderen/aantasten.
Om bovenstaande te garanderen, moet er voldaan worden aan regels met betrekking tot maximaal mogelijke migratie vanuit de verpakking naar de voeding. Dit kan alleen door de keuze van de juiste grondstoffen, zoals het juiste substraat, de juiste inkten, lakken, lijmen en andere, in te zetten en die ook op de juiste manier te gebruiken.
Dit heeft vaak ook gevolgen. Bepaalde substraten zullen beter vermeden worden. Een offsetinkt, die geschikt is voor voedingsverpakking bijvoorbeeld, bevat geen droogstoffen. Dit betekent dat er geen chemische droging kan gebeuren en dus bij onvoldoende absorptie door het substraat, deze inkt ‘nat’ blijft. Om het drukwerk te beschermen is dus altijd een geschikte beschermlaag (meestal voedingsgeschikte waterlak) nodig. Niet elke drukker heeft de mogelijkheid om deze aan te brengen.
En uiteraard geldt dit ook voor andere druktechnieken, zoals digitale druk, diepdruk en flexo. Ook daar zijn er duidelijke richtlijnen en zal niet elk drukwerk zomaar voldoen aan de specifieke eisen voor voedingscontact.
Op dit moment is ook het aanbod inkten dat kan ingezet worden voor “direct” voedselcontact nog heel beperkt en met heel erg veel voorwaarden te gebruiken.
Zonder paniek te willen zaaien, wil ik met deze bijdrage elke drukker, die drukwerk wil aanbieden maar niet zo goed weet waarvoor het zal worden ingezet, even verwittigen. Informeer je goed wat de uiteindelijke toepassing van het drukwerk zal zijn en als blijkt dat het drukwerk in contact kan komen met voeding zowel direct contact of indirect, wees dan heel erg voorzichtig en zorg ervoor dat je voldoende informatie hebt.
