Verbod op het gebruik van inkten met minerale olie

Offsetinkten op oliebasis

Er zijn verschillende types offsetinkten beschikbaar met allemaal hun voor- en nadelen. In dit artikel zal het alleen gaan over inkten op “olie”basis en dus niet over UV- of LEDUV-drogende inkten of inkten gebruikt in waterloze offset (Cortina).

Offset werkt volgens een gekend principe: inkt en water stoten elkaar af. Enorm vereenvoudigd: een beeld wordt op een drukplaat gebracht, het water komt waar geen beeld komt en de inkt komt waar wel een beeld komt. Olie is een belangrijke grondstof in elke offsetinkt en afhankelijk van de toepassing wordt de olie nauwkeurig en heel specifiek gekozen.

De opkomst van het debat rond minerale olie

Het debat rond minerale olie-inkten kreeg enkele jaren geleden brede aandacht toen werd aangetoond dat bepaalde verbindingen, met name MOSH (Mineral Oil Saturated Hydrocarbons) en MOAH (Mineral Oil Aromatic Hydrocarbons), schadelijk zijn voor zowel mens als milieu. Uit onderzoek bleek dat deze stoffen, vooral bij gerecycleerd papier en karton, kunnen migreren van de verpakking naar het voedsel. Dit zorgde voor verhoogde zorgen over voedselveiligheid, aangezien sommige van deze stoffen mogelijk kankerverwekkend zijn.

De verpakkingsindustrie was de eerste sector die actie ondernam door over te stappen op minerale olie-vrije (MOF) inkten en door barrières of coatings te ontwikkelen om de migratie van deze schadelijke stoffen te voorkomen.

Wetgeving in Europa

In Europa zijn Frankrijk en Duitsland voorlopers in de wetgeving rond het gebruik van minerale olie-inkten:

  • Frankrijk verbood in 2020 het gebruik van minerale oliën in papier en verpakkingen. Vanaf 2025 geldt dit verbod voor alle drukproducten.
  • Duitsland streeft naar een vrijwillige reductie: in 2025 moet 50% van de kranten worden gedrukt met MOF-inkten, oplopend naar 100% in 2028.

Daarnaast geldt er tot 31 december 2024 een verbod op het gebruik van minerale oliën wanneer de concentratie aromatische koolwaterstoffen (MOAH) groter is dan 1%. Vanaf 1 januari 2025 worden de eisen verder aangescherpt, waarbij de toegestane concentratie van zowel MOAH als MOSH (verzadigde koolwaterstoffen) aanzienlijk lager ligt.

Voor wie drukt voor de Franse markt, is dit verbod op minerale olie van groot belang.

Impact op de offsetdruktechniek

Offsetdruk, een van de veel gebruikte technieken in de grafische industrie, kan worden onderverdeeld in drie categorieën: vellenoffset, heatset en coldset. Deze technieken gebruiken elk een specifieke vorm van inkt, wat betekent dat het verbod op minerale olie-inkten voor elk van deze categorieën andere uitdagingen met zich meebrengt.

  1. Vellenoffset: Vellenoffset wordt veel gebruikt voor commercieel drukwerk en verpakkingen. In deze sector was de overgang naar MOF-inkten al jaren geleden ingezet. Inktleveranciers hebben inkten op plantaardige olie ontwikkeld die inmiddels de standaard zijn voor vellenoffset. Zoals de naam al aangeeft, worden inkten geformuleerd met plantaardige oliën zoals soja-, lijnzaad- en koolzaadolie. Deze oliën zijn afkomstig van hernieuwbare bronnen, waardoor ze een duurzame keuze zijn. Ondertussen zijn deze inkten heel breed beschikbaar, zelfs in die mate dat veel leveranciers uitsluitend nog inkt op plantaardige basis aanbieden. 
  1. Heatset: Heatset wordt vaak gebruikt voor het drukken van magazines, huis-aan-huis-reclamedrukwerk en catalogi. Bij dit type drukwerk verdampt een deel van de inkt tijdens de doorvoer door een oven. Minerale oliën werden lange tijd gezien als onmisbaar in dit proces vanwege hun unieke eigenschappen bij het verdampen in het droogproces. De gekende plantaardige oliën, zoals lijnzaadolie en sojaolie, zijn hier niet echt geschikt als vervanger omdat hun kookpunt niet zorgt voor efficiënte verdamping. Echter, onder druk van regelgeving uit landen zoals Frankrijk en Duitsland, zijn inktleveranciers gestart met alternatieven, afkomstig van niet-petroleumgebonden grondstoffen, die niet onderworpen zijn aan het decreet. Hoewel de overgang hier een heel stuk complexer is, zijn er inmiddels opties gevalideerd en beschikbaar. Het lijkt erop dat er nog veel vragen zijn over hoever de toepassing van het decreet zal gaan. Hoe gaat men dit in goede banen leiden? Gaat men testen op drukwerk of gaat men de inkt testen? Gezien de context van het decreet zou het logischer lijken dat men op drukwerk test en dit heeft ook een grote kans om dan te kunnen voldoen, maar het blijft op dit moment nog vrij onduidelijk en daarom ook nog heel moeilijk allemaal. 
  1. Coldset: Coldsetdruk wordt voornamelijk gebruikt voor kranten. Hier droogt de inkt door absorptie in het papier, wat betekent die specifieke eigenschappen van  minerale olie minder noodzakelijk zijn. Coldset-inkten op basis van plantaardige olie werd jaren geleden al onderzocht, maar vanwege kostenoverwegingen is men toen teruggevallen op minerale olie-inkten. Het verbod, dat in sommige landen vanaf januari 2025 geldt, zal coldsetdrukkers echter dwingen om dit verder te testen en valideren. 

Innovatie en kosten

De overstap naar MOF-inkten heeft de afgelopen jaren geleid tot intensieve inspanningen om nieuwe inkten te ontwikkelen die compatibel zijn met bestaande drukpersen, inktrollen en andere materialen, zonder in te leveren op printkwaliteit. Een ander belangrijk aspect van deze transitie is de ontinkbaarheid van de nieuwe inkten, een cruciaal element voor de papierrecyclingindustrie.

Omdat MOF-inkten doorgaans duurder zijn dan hun minerale olie-voorlopers, vooral in eerste overgangsfase, kan men manieren zoeken om deze kosten te compenseren. Zo kan het inktverbruik worden verminderd door de inktdekking te optimaliseren via geavanceerde rastertechnologieën of efficiëntere kleurbeheersystemen. 

Conclusie 

Het verbod op het gebruik van minerale olie-inkten is een belangrijke stap in de richting van een duurzamere en gezondere grafische industrie maar het zet een deel van de grafische industrie, met name de heatset, enorm onder druk door de aanzienlijke uitdagingen die deze overstap met zich meebrengt in dit segment.