UV-lampen versus duurzaamheid

Fons Put
28 May 2026
Eye Opener

In onze grafische sector wordt veelvuldig gebruik gemaakt van UV-lampen: in het verleden bij het belichten van zeefdrukmaskers en offsetplaten, vandaag om UV-inkten en coatings uit te harden. De kwikdamplamp was hierbij een uiterst efficiënt instrument (kwik in een sterk elektrisch veld straalt UV-licht uit!). Keerzijde van de medaille is de schadelijkheid van kwik. Typ maar eens de ‘Minamata disaster’ in je zoekbalk en je weet wat ik bedoel. Kwik is uit den boze in onze circulaire economie en er is een ontwikkel pad voorhanden naar kwikvrije productie, een overzicht:

RoHS

De Europese commissie beschermd zijn burgers tegen schadelijke stoffen. Hiervoor is in 2002 een directief uitgevaardigd onder de naam ‘RoHS’ (Restriction of Hazardous Substances). Producten die na 2006 in de markt gezet worden moeten aan dit directief voldoen. Basis is het beperken van schadelijke zware metalen (o.a. kwik) in elektrisch installaties. Wat mag je nu nog gebruiken en hoe lang nog?

De huidige versie van het RoHS-directief is in kracht sinds 2019. Je kan nog kwikdamplampen gebruiken maar deze mogen slechts maximaal 5 mg kwik bevatten. Reden dat de lampen niet volledig uit gefaseerd worden is dat er nog geen volwaardige alternatieven op de markt zijn voor uv-straling in het UVB -en UVC-gebied. Voor drukinkten is er met led-UV inkten (385-395nm) een perfect kwikvrij alternatief voorhanden.

Uv-licht kan je onderverdelen in **UVA (**315 – 400 nm), **UVB (**280 – 315 nm) en **UVC (**200 – 280 nm). (Bron: https://www.sadechaf.eu/en/functioning-of-uv-lamps/)

Lichtkasten

Naast de kwikdamplampen om inkten en coatings uit te harden vind je in onze sector ook nog veelvuldig kwik-bevattende Tl-buizen in lichtkasten voor kleurbeoordeling. Voor algemene Tl-verlichting voorzag Europa in een uitfasering van de productie van TL-lampen tot 2023. Ging het bijkomend om ‘speciality’-lampen, zoals Normlicht Tl-buizen, dan was er uitstel tot 2025. Hier is mijn advies om toch de omschakeling naar LED zo snel mogelijk te maken. Naast het duurzame aspect hebben Ledlampen een significante betere kleurweergave (Color Rendering Index).

Het spectrum van een LED-lamp (links) is veel gelijkmatiger dan dit van een TL-buis (rechts). Dit impliceert een betere kleurweergave (hogere CRI-index).

Conclusies

We mogen trots zijn op de Europese aanpak om zijn burgers te beschermen. Je ziet natuurlijk dat er altijd een afweging is in duurzaamheid versus efficiëntie. Voor een aantal processen in het UVA -en UVB -bereik is LED minder efficiënt dan de kwikdamplamp. Voor deze toepassingen is het nog wachten op een efficiënt kwikvrij alternatief en kan nog geen afscheid van het schadelijke kwik genomen worden.