Storm op komst op de arbeidsmarkt
Goed personeel is lastig te vinden, door de krapte op de arbeidsmarkt. Maar hoe lang blijft dat nog zo? Werkgevers en werknemers staan voor grote uitdagingen. De komst van artificiële intelligentie maakt de onzekerheid over de toekomst alleen maar groter.
Ze zijn weer terug van weggeweest: de ontslagexperts. Via social media biedt het ene bureau zijn diensten aan bij de werkgever die afscheid wil nemen van een werknemer. Het andere bureau vertelt de werknemer hoe hij de maximale ontslagvergoeding kan bedingen. Kennelijk zien de adviseurs een groeiende behoefte in de markt aan ondersteuning bij het beëindigen van het arbeidscontract.
De arbeidsmarkt is nog altijd krap en de werkgelegenheidsgraad bleef dit jaar stabiel. Sommige vacatures worden moeilijk ingevuld vanwege de combinatie van vergrijzing en een mismatch tussen beschikbare kandidaten en gevraagde competenties, meldt de VDAB. De juiste kandidaat voor de vacature moet ook maar net in de buurt wonen.
Desalniettemin neemt het aantal vacatures in ieder geval niet toe en werkgevers zijn voorzichtiger met aanwervingen. De behoefte aan medewerkers verschilt per sector. De grafische industrie bevindt zich al heel lang in woelig vaarwater en bestaat uit subsectoren met ieder hun eigen dynamiek.
En over dynamiek gesproken: het zijn (wederom) onzekere tijden. Grote machthebbers kiezen voor het conflictmodel, (handels)oorlogen en polarisatie. Handelsroutes worden lamgelegd, grondstoffen en energie worden schaarser en dus duurder. Het lijkt allemaal ver weg, maar het is onmiskenbaar van invloed op economische ontwikkelingen. Prijzen stijgen en bedrijven moeten goed nadenken over hun investeringen.
Maar er is natuurlijk nog die andere ontwikkeling die een onstuitbare opmars maakt. Kranten staan er vol van, sociale media stromen ervan over en op de televisie raakt men er niet over uitgepraat. Bovendien is vrijwel iedereen er dagelijks mee bezig. Er is storm op komst op de arbeidsmarkt.
Maatschappelijk debat
“Someone with AI will replace you soon” (iemand met AI gaat jou binnenkort vervangen), staat er op een poster in het kantoor van het Rotterdamse printplatform HelloPrint. CEO Hans Scheffer laat geen gelegenheid onbenut om zijn visie op artificiële intelligentie uit te dragen. Op het Nederlandse journaal riep hij op tot een breed maatschappelijk debat over de gevolgen van artificiële intelligentie voor de arbeidsmarkt. Die gevolgen zijn bij HelloPrint in ieder geval groot. Naar eigen zeggen zijn er dankzij AI tientallen banen geschrapt binnen zijn organisatie.
Uit de journaalbeelden viel op te maken dat het vooral om banen bij de klantenservice ging. Dat is een logische stap. Klachtenafhandeling of klantgesprekken zijn duur en kunnen niet rechtstreeks worden gefactureerd. Elk bedrijf probeert de afdeling dan ook zo klein mogelijk te houden. Tegelijkertijd wil het bedrijf service blijven bieden en het wil de klanten te woord staan. Een intelligente chatbot kan uitkomst bieden.
De ontwikkelingen gaan snel. Tot voor kort vormden chatbots, automatisch gegenereerde teksten en e-mails de belangrijke toepassingen van AI binnen de kmo’s. Inmiddels laat men de computer ook steeds vaker administratieve taken oppakken. Bij het optimaliseren van de workflow groeit de inzet van AI. Daarmee ontgroeit de sector langzaam maar zeker de fase van spielerei. En dat is goed nieuws.
De grafische industrie behoorde lange tijd tot de koplopers als het ging om het verhogen van arbeidsproductiviteit. De laatste jaren schakelden de bedrijven terug naar een lagere versnelling. Dat is te verklaren vanuit de structurele krimp van de vraag. Minder efficiënt werken is echter niet het beste medicijn om de gevolgen van een krimpende markt aan te pakken.
De markt op zijn kop
Wellicht biedt de komst van AI een mogelijkheid om alsnog de arbeidsproductiviteit omhoog te brengen. Maar al lijkt artificiële intelligentie een wondermiddel, het is het niet. Effectief automatiseren kan alleen als het bedrijf zijn processen op orde heeft. Het wordt – ook bij gerenommeerde drukkerijen – nog steeds normaal gevonden om de klant te vragen om tijdens de zomermaanden zijn opdrachten naar een ander e-mailadres te sturen, omdat zijn contactpersoon met vakantie is. Ook nog steeds geen uitzondering: de offerteaanvraag voor een eenvoudige drukorder wordt na drie toelichtingen van de klant niet begrepen. Zo’n drukkerij moet vooral nadenken over de optimalisatie van zijn processen. Als dat traject achter de rug is, kan AI werkelijk waarde toevoegen.
Misschien helpt AI zelfs om de vraag te stimuleren. Tijdens het Benelux Online Print Event (BOPE) gingen verschillende sprekers in op de vraag hoe AI de wereld van e-commerce op zijn kop zet en tegelijkertijd nieuwe kansen biedt. Dat kan op allerlei manieren. Print.com kondigde onlangs een plug-in voor ChatGPT aan. De klanten hoeven hun opdrachten niet meer te selecteren via het printplatform, maar kunnen hun vragen direct via ChatGPT stellen. Print.com sorteert hiermee voor op het probleem dat klanten steeds minder vaak de moeite nemen om een website te bezoeken. Ze kunnen hun opdracht immers plaatsen via AI-platformen.
AI is een blijvertje
Terug naar het maatschappelijk debat waar Hans Scheffer voor pleit. Tot nu toe wordt dat debat gedomineerd door onheilsprofeten die een wereld schetsen waarin AI de mens overbodig maakt. Voor ondernemers en werknemers is dat debat van weinig nut – AI is er en het verdwijnt niet meer. We kunnen er dus maar beter de vruchten van plukken.
Vermoedelijk interessanter voor werkgevers is de vraag of ze relatief eenvoudig grote reorganisaties kunnen doorvoeren, omdat ze van mening zijn dat AI hun werknemers overbodig maakt. Reorganisaties kosten tijd en geld. Mogelijk ontstaat de wens om dergelijke ontslagrondes eenvoudiger te maken. Tegelijkertijd wordt het voor werknemers interessant om na te denken over hun rechten en in hoeverre hun functie werkelijk overbodig wordt door allerlei systemen. Het is heel goed mogelijk dat zo’n debat er alsnog komt. Tot die tijd kunnen alle partijen zich wenden tot de adviseurs om er voor zichzelf zo veel mogelijk uit te halen.