Slimme labels in opkomst
De aandacht voor electronic printing was tijdens Labelexpo in Brussel misschien nog niet overweldigend, maar de interesse voor het fenomeen groeit. Een nieuwe EU-wet jaagt de belangstelling en het aanbod aan.
Het is geen sexy onderwerp: slimme labels. De toepassingen zijn even talrijk als onbekend. Maar wie eerder deze maand rondliep op Labelexpo in Brussel kreeg toch het idee dat RFID aan een voorzichtige opmars bezig is. Dat begon al met de tag in de naambadge die de bezoeker kreeg uitgereikt bij de entree. Met de badge kon de bezoeker zich automatisch laten registreren op de stands en daar kijkt eigenlijk niemand meer van op. Een aanwijzing dat RFID steeds meer gemeengoed wordt.
Productpaspoort
Avery Denison, producent van labelmaterialen, had een grote stand ingeruimd waarin volop aandacht was voor RFID in combinatie met duurzaamheid. Nu elke smartphone over de mogelijkheid beschikt om informatie op te halen uit RFID-tags kunnen labels aanvullende informatie over het product laten zien. De bezoeker van de Avery Denison-stand die zijn smartphone tegen het label van een wijnfles aanhield, zag op het scherm informatie verschijnen over de inhoud, inclusief een kaartje met de wijngaard waar de druiven waren geplukt.
Dat de producent uitpakte met slimme labels was geen toeval. Avery Denison sorteert voor op Europese regelgeving die bepaalt dat producten traceerbaar moeten zijn en informatie moeten bevatten over herkomst, duurzaamheid en herbruikbaarheid. De informatie ligt vast in het Digital Product Passport (DPP) dat vanaf 2024 verplicht is in Europa. Het DPP is onderdeel van de Europese Green Deal die ons verder op weg moet helpen op het pad naar een circulaire economie.
Elk DPP bevat een unieke code en de hele productieketen is er in vastgelegd. De informatie maakt ook duidelijk in hoeverre het product herbruikbaar of te repareren is. Een optie om de DPP-informatie weer te geven is de inmiddels overbekende QR-code. De toepassing is goedkoop, eenvoudig te produceren en de informatie is eenvoudig te scannen. QR-codes verwijzen meestal naar een domeinnaam en daarom is er geen beperking aan de hoeveelheid informatie die het weer kan geven.
Informatie lezen in bulk
QR-codes hebben ook nadelen. Op een label zijn ze bijvoorbeeld goed zichtbaar en ontwerpers (met name in de westerse wereld) zijn er niet dol op. Het is een statisch systeem en de QR-code moet gescand worden om toegang tot de informatie te krijgen. Sinds de introductie werd QR vaak gebruikt voor discutabele marketingdoeleinden. Wie een code scande werd regelmatig doorverwezen naar een advertentie of een website zonder toegevoegde waarde voor de gebruiker.
RFID is een verzamelnaam voor tags die gebruik maken van radio frequenties. Afhankelijk van de gebruikte frequentie kan de code gelezen worden op een afstand van enkele centimeters (bij lage frequenties) tot twaalf meter (bij hoge frequenties, ook wel Ultra High Frequencies of UHF). Een bekend voorbeeld van RFID is NFC (Near Field Communication) dat op korte afstand werkt. Belangrijkste nadelen: RFID is duur en lastiger te implementeren. De tag kan net als de QR-code verwijzen naar een domeinnaam, zoals in het genoemde, weinig bijzondere voorbeeld met de wijnfles.
Wat RFID tot een sterke toepassing maakt is de mogelijkheid om er op meerdere momenten data in op te slaan. Je kunt dus extra informatie toevoegen die bij het begin van de productieketen nog onbekend was. Dat maakt de traceerbaarheid sterker en kan bijvoorbeeld iets zeggen over de houdbaarheid, de status of de conditie van het product.
Het scannen van de tag gebeurt automatisch door er een leesapparaat (zoals een smartphone) in de buurt te houden. Daarom kan RFID ook goed worden ingezet bij diefstal beveiliging, bijvoorbeeld door een alarm af te laten gaan als het product in de buurt komt van een lezer bij de uitgang. Bij UHF-toepassingen is het mogelijk om producten in bulk te scannen, bijvoorbeeld door met een RFID-lezer langs een schap te lopen. Dat biedt talloze voordelen, waaronder de mogelijkheid tot automatisch voorraadbeheer.
Ontwerpers hoeven zich niet te storen aan RFID, omdat de tag onzichtbaar op de achterkant van het label wordt aangebracht. RFID wordt nauwelijks ingezet voor laagwaardige marketingacties, omdat het systeem daar simpelweg niet voor bedoeld is. Daar staat tegenover dat het goed kan worden ingezet voor merkbescherming. Waar een eenvoudige illegale kopie van een QR-code volstaat om een fles goedkope wijn te veranderen in een peperdure variant, is frauderen met RFID een stuk lastiger. RFID verhoogt de betrouwbaarheid en voegt daarmee waarde toe aan producten.
RFID en automatisering
Blijft over het probleem van de lastige implementatie en de hoge kosten. Daarvoor keren we weer terug naar de beursvloer van Labelexpo. Op de stand van het Finse Voyantic werden machines van CIG tentoongesteld die zowel het aanbrengen, coderen als het controleren van RFID-tags op labels automatiseren. Onjuist gecodeerde of beschadigde labels worden automatisch geselecteerd en doormidden gesneden om fraude te voorkomen.
Over duurzaamheid van RFID wordt ook nagedacht. Het Italiaanse Beontag debuteerde op Labelexpo en maakte promotie voor een Eco RFID Tag, gemaakt van papier. De productie is duurzamer dan die van PET-gebaseerde tags, aldus het bedrijf.
Met de juiste apparatuur – en de juiste data-aanvoer – is een volledig geautomatiseerde productiestroom met RFID-labels allang geen toekomstmuziek meer. RFID blijft weliswaar een duurdere oplossing dan QR, maar de toegevoegde waarde neemt met de invoering van het DPP sterk toe. De traceerbaarheid van producten gaat de komende jaren een steeds grotere rol spelen. De prijs van RFID-tags is sterk afhankelijk van de afnamehoeveelheid per klant. Doordat die afnamehoeveelheid in zijn geheel gaat stijgen, zal de prijs naar verwachting steeds verder dalen. Op de stand van Avery Denison werd duidelijk dat opschalen van de productie het uitgangspunt is.