Prijsverhoging moet. Maar kan het ook?
Alarmerende nieuwskoppen waarschuwen het grote publiek voor een nijpend tekort aan papier en karton. Drukkerijen ondervinden de gevolgen van die schaarste al in de praktijk: langere levertijden en hogere papierprijzen – juist nu de vraag naar drukwerk weer aantrekt. Een prijsstijging lijkt dus onvermijdelijk. Of prijst drukwerk zich daarmee straks misschien uit de markt?
De herfst is traditioneel een druk boekenseizoen en daar komen nu nog de vanwege corona uitgestelde uitgaven bij. Maar de drukkerijen die de boeken moeten drukken, moeten soms maanden wachten op het benodigde papier. “Zullen alle boeken op tijd in de winkel liggen?”, vroeg de VRT zich vorige maand dan ook af. En het is niet alleen de boekensector die door de papierschaarste wordt getroffen: er heerst een tekort aan vrijwel alle grafische papiersoorten.
De Duitse brancheorganisatie voor de grafische industrie BVDM sloeg in juli al alarm over de situatie: “Het is enorm bedreigend voor bedrijven als ze na maanden van corona-beperkingen weer opstarten en nu door gebrek aan papier hun afspraken niet kunnen nakomen of orders moeten weigeren.” En dan zijn er ook nog de flinke prijsverhogingen. “Wordt papier het nieuwe goud?”, vroeg een drukker zich hardop af in een artikel van Der Spiegel.
‘Ontplofte pulpprijzen’
De oorzaak ligt in een samenloop van zowel voorspelbare als onverwachte omstandigheden. De productie van grafische papier- en kartonsoorten werd in Europa de afgelopen jaren al aanzienlijk verlaagd, vanwege de hier teruglopende markt. Papierfabrikanten verlegden bovendien hun aandacht liever richting de productie van karton voor de groeiende verpakkingsmarkt – een markt die al profiteerde van de versnelde vervanging van plastic door karton, en het afgelopen jaar zelfs explosief toenam nadat het aantal online bestellingen (en dus ook de thuisbezorging ervan in dozen) een hoge vlucht nam.
De vraag naar houtpulp vanuit de verpakkingsmarkt is dan ook groot en lijkt ten koste te gaan van de grafische papiersoorten. Bovendien moet er nu worden geconcurreerd met de sterk groeiende vraag naar dezelfde grondstof vanuit Azië. Gevolg: ‘Ontplofte prijzen voor houtpulp’, aldus De Tijd, eerder deze maand.
Dreigt een doemscenario?
Nu bestaan papier en karton niet alleen uit pulp, maar vooral ook uit gerecycleerd oud papier (in Europa gemiddeld 72%). Ook de strijd om deze grondstof is groot. Het aanbod kan de vraag niet aan, en dus stijgen ook hier de prijzen stevig. (Het is bijna onvoorstelbaar dat de recyclagesector nog in november 2019 met een enorm overaanbod aan oud papier kampte en daarom zelfs negatieve prijzen voorzag. De situatie nu doet eerder denken aan de tijd, in 2013, toen de prijzen per ton zo hoog waren dat bendes in Vlaanderen ’s nacht oud papier roofden voordat de ophaalwagens langskwamen.)
Voeg daarbij de hogere energiekosten, de stijgende transportkosten en de nog altijd verstoorde logistieke ketens – en een doemscenario lijkt compleet. Sectorfederatie Febelgra probeerde dat beeld eind augustus enigszins te nuanceren: “De schaarste en prijsstijgingen van de grondstoffen doet zich eveneens voor in andere sectoren. Denk maar aan staalproducten, aluminium, hout en isolatiematerialen. Onderliggend wijst dit overduidelijk op een mondiale herneming van de economie. En dat is positief voor iedereen.”
Prijsstijging onvermijdelijk – maar niet zonder risico
Toch stelt ook Febelgra ‘dat de prijsstijgingen en storingen van de leveringstermijnen niet zonder gevolgen kunnen blijven’: “In afwachting van een marktstabilisatie en mede door de traditionele hogere vraag naar drukwerk in het najaar zijn (tijdelijke) prijsstijgingen voor veel bedrijven van de sector en hun consument onvermijdelijk. Maar gezien zowel de economische als ecologische waarde van onze producten menen wij hierin geen onoverkomelijk probleem te zien.”
De Duitse BVDM is daar zo gerust niet op en waarschuwt dat drukwerk zich uit de markt zou kunnen prijzen: “Wij zien deze ontwikkeling als een verder risico dat bedrijven zullen overstappen van print naar online media. Een verbetering van de situatie op korte termijn is niet te verwachten, zodat de enige oproep blijft om de samenwerking van alle betrokkenen te intensiveren en het vertrouwen van de klanten te behouden.” Volgens De Tijd zijn de eerste voortekenen reeds zichtbaar: “Verschillende uitgevers grijpen wel al in, met het oog op prijsstijgingen in de toekomst. Zo worden bepaalde extra bijlages geschrapt of wordt gekozen om voor sommige producten over te schakelen op minder kwaliteitsvol en dus goedkoper papier.” De stap naar digitale alternatieven lijkt dan niet meer ver weg.
‘Kerstkaarten 25 procent duurder’
Ondertussen klonk in de sector in ieder geval alvast een schot voor de boeg. Wouter Haan, CEO van de onlinedrukkerij Drukland, kondigde in Belgische en Nederlandse media alvast aan dat ‘kerstkaartjes en -kalenders waarschijnlijk een 25 procent duurder zullen zijn dan een jaar geleden’: “Niet alleen de prijs van papier stijgt, ook die van inkt en drukplaten zit in de lift. We kunnen niet anders dan dat doorrekenen, als we onze rendabiliteit willen bewaken.”
Gaat zo’n prijsverhoging de winst van vorig jaar – volgens De Tijd werden eind 2020 juist 30 procent meer kerstkaarten verstuurd – weer teniet doen?
Niet iedereen ziet de noodzaak. “We zagen het in de zomer al aankomen, dat papiertekort”, reageerde kaartjeswebshop Kaartje2go direct in dagblad De Stentor. “Daarom hebben we toen al heel veel bestellingen geplaatst voor ons papier en verpakkingen.” Het bedrijf verhoogt de prijzen dan ook niet: “Als de prijzen van de kerstkaartjes opeens stijgen, is dat niet echt een kerstgedachte, hè.”
(Beelden: Mediamodifier – Unsplash; Drukland)
