“We verkeren niet langer in de positie om onze ambitie waar te maken” stelt Circle Media Group (CMG), als ze de ontmanteling van haar Europese drukkerij-imperium bekendmaakt. Maar is ze eigenlijk wel ooit in die positie geweest? Want waarom is er van die ambitie – alle consolidatie ten spijt – in tien jaar tijd niks terecht gekomen?

“De drukkersbranche is een ‘sunset industry’,” legt Joost de Haas, CEO van de Roto Smeets Groep (RSG), in 2015 zijn visie op de grafische industrie uit in het Financieele Dagblad. “Het drukken verdwijnt op termijn.” De Haas verklaart aansluitend zijn ambitie: “We willen de ‘last man standing’ zijn.” Twee jaar later, als RSG inmiddels onderdeel van CMG is en De Haas daar tot het topmanagement is toegetreden, legt hij in dezelfde krant zijn strategie nog eens uit: “Het is een markt van overcapaciteit. De prijzen staan altijd onder druk. De oplossing is ervoor zorgen dat capaciteit schaars is”.

CMG kiest voor ‘consolidatie’ om de moeilijke omstandigheden op de grafische markt in Europa te lijf te gaan. Dat is een beproefde methode waarbij een bedrijf door overnames en fusies snel schaalgrootte probeert te bereiken. Die omvang wordt benut voor het behalen van bijvoorbeeld inkoopvoordelen, kostenreducties en grotere efficiency. Op die manier moet er beter kunnen worden geconcurreerd, meer volume worden veroverd, en betere marges en resultaten worden geboekt.

Opkomst en ondergang

De ‘Circle Media Group’ is ook zelf het product van consolidatie. Het fundament wordt gelegd in 2008, als Nederlandse investeerders de grafische groep Quebecor World Europe overnemen. Het conglomeraat van drukkerijen in Frankrijk, het VK, Spanje, Zwitserland, Oostenrijk, Zweden, Finland en ook België (Helio Charleroi), wordt omgedoopt tot CirclePrinters. Negen jaar later volgt een fusie met de Nederlandse Roto Smeets Group en herhaalt CirclePrinters nog weer eens haar mantra: “Met deze bundeling van krachten is een langlopende wens voor consolidatie in onze sector bereikt”.

De overnamehonger is nog niet gestild: in 2018 volgen Corelio (waarna de groepsnaam ‘Circle Media Group’ wordt), de CPI-groep en Körner. Telkens opnieuw wordt de ‘voortdurende’ en ‘noodzakelijke consolidatie’ van de door overcapaciteit geplaagde industrie als ‘hoeksteen’ van de CMG-strategie genoemd.

En dan voltrekt zich de vrijwel volledige ontmanteling van CMG in de eerste vier maanden van 2019 in ijzingwekkend tempo. Terwijl vakbonden alarm slaan, en CMG hun klachten ongegrond noemt, gaat Helio Charleroi failliet, wordt Helprint afgestoten, wordt CPI alweer verkocht, en gaan de Roto Smeets bedrijven op de fles, evenals de Oostenrijkse drukkerij. Ten slotte zet CMG haar resterende drukkerijen in België, Duitsland, Frankrijk en Spanje in de etalage. “Onze intentie was leiding te geven aan de noodzakelijke consolidatie van de Europese grafische industrie”, herhaalt CEO Peter Andreou bij die gelegenheid nog maar eens: “We moeten nu constateren dat we niet langer in de positie verkeren onze ambitie waar te maken.”

Doel, in plaats van middel

Het is zuur te moeten constateren dat Joost de Haas aan zijn dramatische analyse van de markt toch geen effectieve strategie heeft weten te koppelen. Door consolidatie dan maar tot doel te verheffen in plaats van middel, is er door CMG geen enkel nieuw toekomstperspectief gecreëerd voor de bedrijven, de medewerkers of de industrie.

Hij wijt de mislukking van CMG’s missie nu aan ‘een sterke verslechtering van de markt in 2018’. Ook stegen de papierprijzen met ’15 tot 20 procent’ terwijl de drukvolumes ‘tweemaal sneller dan gemiddeld’ daalden. Bovendien maakt de ‘huidige sociale wetgeving’ het ‘te kostbaar’ om de capaciteit aan de dalende vraag aan te passen.

Constante krimp

Het is De Haas kennelijk ontgaan dat ‘consolidatie’ het best gepaard gaat aan een pakket waartoe onlosmakelijk ook optimalisatie, investeringen en innovaties behoren. Dat geldt zeker in een krimpende markt – en die krimp kan De Haas onmogelijk verrast hebben, zoals bijvoorbeeld onlangs gepubliceerde cijfers over de Nederlandse tijdschriftenmarkt nog eens duidelijk maken: al zeker sinds 2000 kelderen de oplages van vrijwel alle magazines in gestaag tempo.

Strategische keuzes

Ook kan het hem niet ontgaan zijn dat de papierindustrie er wél in slaagde op strategische wijze de overcapaciteit op de papiermarkt terug te dringen en tegelijkertijd veel efficiënter te gaan werken. Daar zijn niet alleen fabrieken gesloten, maar is er bijvoorbeeld ook geïnvesteerd om papiermachines om te bouwen zodat ermee voor kansrijkere en dus lucratieve markten (zoals verpakkingen, of inkjet) kan worden geproduceerd. Op die manier werd (de door De Haas zelf ook nagestreefde) ‘schaarste’ bereikt – met, inderdaad, stijgende prijzen als gevolg.

Structureel overleg

Kritiek op de sociale wetgeving is er al wel langer. Maar het verwijt dat ze reorganisaties onmogelijk maakt, is toch net iets te makkelijk. Kijk naar Bertelsmann, dat onlangs aankondigde haar diepdrukkerij in Neurenberg te zullen sluiten om de enorme overcapaciteit tegen te gaan. Dat doet Bertelsmann echter niet plotsklaps, zoals bij CMG gebeurt, maar in 2021. En ook, anders dan CMG, in structureel overleg met vakbonden en werknemersvertegenwoordigers.

Fatale ambitie

Als zelf-beoogd ‘last man standing’ volstaat het niet ervan uit te gaan dat de rest van de industrie eerder zal omvallen dan jij. Een visie die vrijwel uitsluitend scherp stelt op ‘consolidatie’ blijkt onvoldoende: op slechts een hoeksteen kun je immers niet bouwen. Zonder ook oog te hebben voor optimalisatie en innovatie – en beschikking te hebben over de noodzakelijke middelen om die tijdig en (sociaal-)verantwoord uit te kunnen voeren – creëer je een uitzichtloze situatie met fatale afloop, in plaats van een kansrijke toekomst.

Avatar
Ed Boogaard
Als onafhankelijk vakspecialist volg ik de ontwikkelingen in de grafische en media-industrie op de voet – nieuwsgierig naar de achtergronden, benieuwd naar de betekenis en altijd op zoek naar een ander perspectief. Van 2000 tot 2007 was ik redacteur en later hoofdredacteur van het wekelijks verschijnende vakblad Graficus. Sindsdien ben ik zelfstandig tekstschrijver.

Deze inhoud is alleen toegankelijk voor leden van deze website. Als u een bestaande gebruiker bent, logt u dan in. Nieuwe gebruikers kunnen zich hieronder aanmelden.

Aanmelden voor bestaande gebruikers