Ecologie & duurzaamheid
Eind 2019 maakte Ursula von der Leyen, de intussen zeer aanwezige president van de Europese Commissie, haar ‘Green Deal’ bekend: een ambitieus plan voor een klimaatneutraal Europa tegen 2050. Wat er daarna kwam is genoegzaam bekend. Het coronavirus heeft in de media de hoofdrol opgeëist en het ecologische thema wat naar de achtergrond verdrongen. Toch vonden er afgelopen maanden hierover een aantal interessante Webinars plaats waarvan we jullie met plezier een beknopt overzicht bieden.
De circulaire economie
William NEALE, adviseur circulaire economie bij de Europese commissie, kwam met interessant cijfermateriaal op de proppen. Ongeveer één derde van de ontgonnen en ingevoerde grondstoffen wordt na gebruik de lucht ingeblazen. Dit cijfer moet natuurlijk kritisch geïnterpreteerd worden, er bestaan ook onschadelijk gassen en bij een aantal bedrijfsprocessen komen nu eenmaal gassen vrij. Maar het hoge emissie-aandeel moet drastisch naar beneden om uitzicht te hebben op de ‘Green Deal’.
Als bestrijdingsmiddel wordt de ‘circulaire economie’ naar voor geschoven. Het concept is genoegzaam bekend: recyclage en hergebruik om de afvalberg tot een minimum te herleiden.
Plan van aanpak
De Europese commissie heeft een actieplan opgesteld om de economie te hervormen naar een circulaire economie. Hierin zijn een aantal industrietakken vooruitgeschoven waar men zo snel mogelijk progressie wil maken met hier o.a. ‘verpakkingen’.
Allereerst wil men de manier waarop producten gemaakt worden grondig wijzigen. Product design dient gekenmerkt te worden door:
- Betere duurzaamheid, herbruikbaarheid, uitbreidbaarheid en repareerbaarheid
- Minder gevaarlijke chemicaliën en verhoogde recycleerbare inhoud
- Minder eenmalig gebruik en vroegtijdige veroudering
- “Product-as-a-service”-modellen
- Een digitaal product paspoort. Eenmaal het product bij de consument beland is, is er nog weinig zicht wat er gebeurt. Hier wil men de logistieke keten waar digitale informatie beschikbaar is over transport & opslag van goederen uitbreiden tot voorbij de consument.
Hiernaast wil men consumenten betrekken bij de product keuze. In het EU Ecolabel dient hiervoor meer systematisch duurzaamheid, recycleerbarheid en de hoeveelheid gerecycleerd materiaal worden opgenomen.
Ook ISO, de internationale organisatie voor standaardisatie wil zijn steentje bijdragen. Met ISO/ TC 323 is een standaard in ontwikkeling om het circulaire economie-concept te ontwikkelen en te ondersteunen. Volgende werkpakketten zijn hiervoor in uitvoering:
- Verduidelijken van het begrip ‘circulaire economie’
- Het opstellen van een framework waarmee bedrijven de principes van circulaire economie in hun activiteiten en strategie kunnen opnemen.
- Het ontwikkelen van tools om de circulaire performantie in het bedrijf te kunnen opmeten.
- Samenwerking faciliteren tussen het regionale, nationale en internationale niveau
- Het opstellen van nieuwe businessmodellen, gebaseerd op de circulaire economie.
- Aanmaak van ondersteunende documenten om circulaire economie te implementeren
In Vlaanderen onderzoekt het Steunpunt Circulaire Economie de opties en mogelijkheden van de circulaire economie en verenigt onderzoekers van de KU Leuven, de UGent, de Universiteit Antwerpen en VITO.
De grafische sector
Het typevoorbeeld van een circulair proces is natuurlijk de productie van recyclagepapier: gebruikte bedrukte papierproducten worden ingezameld, de inkt wordt verwijderd en de papiervezels worden hergebruikt om er recyclagepapier (karton) van te maken. Tijdens
het INGEDE (international association of the deinking industry) Symposium kwamen een aantal spelers uit deze markt aan het woord.
Leipa, fabrikant van recyclage papier -en verpakkingsmateriaal benadrukte het grote aandeel van plastic in verpakkingsmaterialen.
De visie van Leipa voor meer duurzaamheid ligt in de lijn van het Europese plan. Startpunt is een andere vorm van product design waarbij de focus op recyclage moet liggen:
- Duidelijk definiëren wat recycleerbaarheid is. Nu wordt deze term vaak verwarrend gebruikt. Het inzamelen van gebruikte verpakkingen om deze later te verbranden of te verschepen naar China/Turkije, wordt te vaak als recyclage gezien. Dit dient natuurlijk te veranderen.
- Ontwerpen van verpakkingen in functie van het inzamelen bij de consument. In mijn woonplaats in Geel is een aparte gele container voorzien voor het inzamelen van papier & karton. Resultaat is een bont allegaartje van kranten, tijdschriften, pizzadozen, diepvriesverpakkingen, … Deze mix is zeer moeilijk te sorteren voor recyclage of herwerking tot nieuwe grondstoffen.
- Gebruik van Digimarc Barcodes of andere digitale oplossingen om het sorteerproces te vergemakkelen (voor meer info hierover verwijs ik naar onze white paper ‘connected print’)
Naast deze andere kijk op verpakkingsdesign, dient ook de manier van recycleren aangepakt te worden:
- Er is nood aan nieuwe types recyclagebedrijven die verschillende types laminaat kunnen verwerken. Gecoat of gelamineerd verpakkingsmateriaal (bv diepvriesverpakkingen) kunnen nu niet via de bestaande recyclagemethodes verwerkt worden en eindigen met verbranding. Door het stijgende aandeel van dit type verpakkingen moet dit veranderen.
- Implementatie van chemische recyclageprocessen om de zogenaamde bi-producten te kunnen verwerken. Onder bi-producten wordt verstaan: verpakkingen waarin 2 of meer materiaaltypes verwerkt zijn. Voorbeeld hiervan is de papieren broodzak met een plastic doorkijkvenster.
- Verpakkingsmaterialen dienen ook een duidelijke materiaal conformiteit te krijgen zodat de samenstelling voor de volledige keten (van productie tot en met recycleren) optimaal kan verlopen. Nu zijn er voorbeelden van volledige batches recyclagepapier die worden vernietigd omdat er niet-conforme materialen (voorbeeld fotoboeken) in de keten zijn beland.
De grote merkeigenaren tonen alleszins de intentie tot vernieuwing. Nestlé volgt bijvoorbeeld de einddoelstelling van de Europese Green deal.
Er mag niet de fout gemaakt worden dat dit een eenvoudig gegeven is. Elke type product heeft zijn eigen type verpakking nodig. Hierbij maakt Nestlé onderscheid tussen lage, medium en hoge – barrière verpakkingen. Droge kattenbrokken vereisen bevoordeeld een lage barrière verpakking (karton), koffie een hoge – barrière verpakking (met een aluminium laag). Punt is dat verpakkingen op basis van recyclebare vezels momenteel niet geschikt zijn voor een groot aantal bederfelijke goederen.
Als voorbeeld van nieuwe product design toonde Nestlé een nieuw ontwikkelde verpakking voor Nesquik. De verpakking is getest en heeft een recyclage certificaat ontvangen. Alleen valt de verpakking onder de categorie ‘composites’ in Duitsland wat inhoudt dat ze in de zwarte afvalbak dient te belanden en dus waarschijnlijk eindigt in een verbrandingsoven.
Papier en karton in een circulaire economie
Papier gebaseerde verpakkingen kunnen een oplossing zijn voor een circulaire economie, maar dan zijn er enkele belangrijke randvoorwaarden:
- Er is een barrière-laag nodig om aan de doelstellingen (o.a. bewaartijd, behoud geur/smaak) te kunnen voldoen.
- Er is samenwerking en inspanning nodig in de volledige keten met o.a. ook nieuwe recyclage-richtlijnen aangepast aan de nieuwe materialen
- Er is nood aan duidelijkheid van wettelijke bepalingen en acceptatie in de papierrecyclagestroom.
