De papierloze drukkerij?
Vroegere scenario’s voor het papierloze kantoor, papierloos werken of zelfs de papierloze samenleving, zijn vrijwel allemaal in diepe lades beland. Maar met de huidige papierschaarste en daarmee samenhangende hoge papierprijzen worden ze – noodgedwongen – misschien toch maar weer tevoorschijn gehaald.
Al bijna een jaar loopt de spanning op de papiermarkt gestaag op. Met het voorzichtige herstel van de economie na de ergste corona-golf steeg ook de vraag naar papier en karton weer. De aanvoerketen bleek daar niet op voorbereid: sterk afgenomen voorraden, stilgezette papiermachines, gebrek aan pulp, verstoorde container-logistiek – en nog altijd is de balans niet hersteld.
Tel daar de stijgende energieprijzen nog bij (en de papierindustrie heeft nogal wat energie nodig) en de chaos is compleet. Drukkerijen worden geconfronteerd met lange aanmaak- en levertijden voor papier en karton, en vrijwel maandelijks stijgende prijzen en energietoeslagen – die bovendien soms zelfs met terugwerkende kracht worden doorgevoerd.
De combinatie van gebrek aan (tijdig) papier en hoge prijzen, baart de grafische sector zorgen. Juist nu zou er immers geprofiteerd kunnen worden van de ontstane trend om drukwerk dichter bij huis te bestellen. Er moeten bovendien allerlei uitgestelde boekproducties nu alsnog verschijnen. Evenementen kunnen eindelijk weer doorgaan. Bedrijven en horeca zetten nieuwe marketingacties in de steigers om snel in te spelen op de versoepelde maatregelen.
De Duitse brancheorganisatie BVDM sloeg vorig jaar al in juni alarm over de situatie: “Het is enorm bedreigend voor grafische bedrijven als ze na maanden van corona-beperkingen weer opstarten en nu door gebrek aan papier hun afspraken niet kunnen nakomen of orders moeten weigeren.” De BVDM vreesde bovendien dat de ontwikkelingen op de papiermarkt het risico vergroten dat bedrijven zullen overstappen van print naar online media – en dus kiezen voor ‘papierloos’.
Sindsdien is er van verbetering weinig te merken. Periodieke prijsverhogingen volgen elkaar snel op en ook de levertijden zorgen nog altijd voor problemen. Sterker: de staking bij de Finse papierfabrieken van UPM heeft sinds 1 januari de situatie alleen maar verergerd. Reden voor Intergraf, de Europese grafische koepelorganisatie, om de noodklok nogmaals te luiden en in een brief de UPM-directie op te roepen de staking zo snel mogelijk te beëindigen.
Volgens Intergraf is in sommige landen naar schatting tot wel 50 procent van het papier voor heatset-drukwerk (zoals tijdschriften en reclamefolders) afkomstig van deze ene leverancier. “De eigen voorraden zijn ontoereikend en drukkers zullen hun klanten dus moeten vertellen dat ze hun orders niet kunnen produceren. Klanten zullen zich bij gebrek aan papier gedwongen zien voor alternatieven te kiezen.” Ulrich Stetter, voorzitter van Intergraf, vreest: “We dreigen klanten te verliezen en er is een groot risico dat ze nooit meer terugkomen. Dat zet het herstel van onze sector en onze leveranciers op het spel, met onherstelbare schade tot gevolg.”
De Finse staking legt inmiddels ook de kwetsbaarheid van de aanvoerketen in de label-industrie bloot. Volgens brancheorganisatie Finat, die de Europese etiketten-producenten vertegenwoordigt, is de levertijd van zelfklevende materialen inmiddels opgelopen tot meer dan drie maanden. “Als de staking nog verder wordt verlengd, kan dat een pan-Europese stilstand van de complete keten veroorzaken. Dat is zeer schadelijk voor het herstel van de Europese economie.” Een gebrek aan labels kan gevolgen hebben voor bijvoorbeeld winkelvoorraden van voedingsmiddelen en farmaceutische artikelen.
De onzekerheid op de papiermarkt zet klanten aan het denken. Het vooruitzicht dat de papierprijzen zich wel eens op het huidige niveau kunnen stabiliseren, maakt nieuwe rekensommen noodzakelijk. De uitkomsten daarvan zijn onzeker, maar de grafische industrie zal met alternatieven moeten komen. Dat kan op technologisch gebied, door bijvoorbeeld in te zetten op ‘on demand’ en ‘just in time’ producties. Ook de effectiviteit – en dus de toegevoegde waarde – van drukwerk kan omhoog, door het meer gericht en gepersonaliseerd te maken. Maar hou zeker ook rekening met papierloze scenario’s.
