‘Consistente’ kleur in digitaal drukken

Kleurstandaarden

In offset heeft een doorgedreven standaardisatie gezorgd voor voorspelbare drukkleuren. De ISO12647-2 standaard specifieert ‘best practises’ voor offset, met doelwaarden voor papiertypes, procesinkten en gradaties (punttoename). Op basis van deze gestandaardiseerde drukcondities zijn kleurprofielen ontwikkeld om in opmaak CMYK-kleurseparaties aan te maken of drukproeven te printen. Deze kleurprofielen kan je terugvinden bij o.a. VIGC, ECI en Adobe.

Door deze aanpak kunnen drukkerijen de binnenkomende drukopdrachten (gecertifieerde Pdf’s) rechtstreeks (zonder verdere kleurtransformaties) in het gestandaardiseerde drukproces inbrengen. De kleurdata is in overeenstemming met het drukproces en kleur wordt voorspelbaar.

Fig. 1. De basiscomponenten voor voorspelbare drukkleuren in offset.

Voor digitaal drukken bestaat er geen specifieke ISO-standaard. Er zijn in het verleden hiertoe wel pogingen ondernomen, maar de grote variëteit in technologie (toner, inkjet en afgeleiden) en substraten (papier, kunststoffen) maken het zo goed als onmogelijk om ‘best practises’ voor digitaal drukken te specifiëren. Gevolg hiervan is dat er ook geen specifieke kleurprofielen voor digitaal drukken beschikbaar zijn. Ontwerpers gebruiken bijgevolg de beschikbare offsetprofielen (o.a. FOGRA39) om kleurdata naar digitale drukkerijen te sturen.

De digitale ‘fingerprint’

Om instromende offset-kleurdata ook voorspelbaar te kunnen afdrukken via digitale drukprocessen is een goede ‘fingerprint’ onontbeerlijk. Er bestaat, zoals eerder aangehaald, geen digitale drukstandaard zodat van elk specifiek digitaal drukproces (ingestelde resolutie, inktlimieten, aantal inktkleuren, gebruikte substraat, enz.) een kleurprofiel voorhanden moet zijn. Met dit ‘fingerprint’-kleurprofiel kunnen dan de kleuren van de inkomende offset-data vertaald worden naar het digitale drukproces.

Fig. 2. De basiscomponenten voor voorspelbare drukkleuren in digitaal drukken.

‘Consistente’ kleur en gradaties

De kwaliteitscontrole in offset vertrekt van de gepubliceerde doelwaarden uit ISO12647-2. Een absolute kleurovereenkomst met deze waarden is hierbij het streefdoel. Bij digitaal printen ligt dit complexer. Je krijgt hier immers een aantal extra keuzes: hoe ga je de inkomende offsetkleur vertalen naar de digitale drukkleur? Naargelang de druktechnologie en gebruikte substraten zou je bijvoorbeeld meer chromatische kleuren kunnen afdrukken (opschaling van offset-kleur). Je kan je ook kiezen voor het zoveel mogelijk behouden van de gebruikte offsetkleuren van bij de aanmaak van het ontwerp. In kwaliteitscontrole is het bijgevolg zaak om geen absolute kleurovereenkomst na te streven maar eerder ‘consistente’ kleur. Dit kan omschreven worden als een kleuroverdracht waarbij de kleuroorsprong behouden blijft: een logokleur mag aldus variëren in reflectie (lichter/donkerder) en chroma (meer/minder kleurkracht) in functie van het substraat, maar de kleurtint (in vaktermen ‘Hue’) moet juist blijven. De consument moet de kleur op het gedrukte eindproduct als ‘natuurlijk’ ervaren, de perceptie moet juist zitten.

Om de juistheid van de kleuroverdracht te bepalen is er een ISO-gestandaardiseerde rekenmethode voorhanden: de 95%-waarde. Deze waarde is gedefinieerd als ‘95% van de geteste kleurcombinaties hebben een afwijking kleiner als deze waarde’.

Fig. 3. Bepalen van de 95%-waarde van een digitale afdruk. In dit voorbeeld werden 1000-kleurcombinaties getest (100% = 1000 verschillende kleurvlakken) en werden 95% of 950 kleuren afgedrukt met een kleurafwijking kleiner dan 2.2 delta Hue – eenheden.

Een tweede belangrijke parameter naast kleur is de ‘consistente’ gradatie. Hierbij is het streefdoel de gradaties uit de ‘offset’-opmaak consistent te behouden in de digitale afdruk. De toonschaal moet zoveel mogelijk behouden blijven, details uit de opmaak moeten ook zichtbaar blijven in de digitale afdruk.

Fig. 4: Analyse van de gradatie van een digitale afdruk. In dit voorbeeld verloopt de gradatie grotendeels zeer nauwkeurig, alleen in de schaduwen (90%-toonwaarde) is er een verlies aan detail.

Naast de klassieke (offset) – CMYK gedefinieerde kleuren is er de optie om ook RGB-gedefinieerde kleuren aan te leveren om digitaal te drukken. Deze moeten aan dezelfde kwaliteitscriteria voldoen om klantentevredenheid te garanderen. Specifiek voor RGB zal je in de opmaakfase een keuze moeten maken tussen meerdere RGB-kleurprofielen, veelgebruikt zijn hier sRGB IEC61966-2.1, Adobe RGB (1998), Apple Display P3… (meer info & achtergrond kan je vinden in de VIGC-opleiding ‘kleur in een productieproces’). Een interessante test is hier de CMYK-offsetkleuren te herdefiniëren in de gekozen RGB-standaard. Deze zouden een identiek resultaat moeten opleveren als de CMYK-score!

Kwaliteitscontrole

Kleurbeheer heeft zijn oorsprong in offset, het heeft hier zijn waarde bewezen en uitgebouwd in opmaak, proofing en kwaliteitscontrole op het drukwerk. Digitale drukken vertrekt van dezelfde offset-kleurprofielen maar heeft een heel andere vorm van kwaliteitscontrole nodig. Als voorbeeld heeft het VIGC voor grootformaat-printen het FESPA color label geïntroduceerd: hiermee kan je je grootformaat-productieproces aftoetsen op consistente kleur en gradatie, zowel voor CMYK -als RGB-kleurdata.